Çocuğum 'R' Sesini Söyleyemiyor, Normal Mi? 5 Yaşında Konuşma Nasıl Olmalı?

5 yaşındaki çocuğum hâlâ bazı kelimeleri yanlış söylüyor, normal mi?”

“Bazen uzun uzun anlatıyor ama ne demek istediğini takip etmek zor oluyor.”

“R harfini söyleyemiyor. Terapiye götürmeli miyim?”

“Evde çok konuşuyor ama okulda kendini ifade etmekte zorlanıyor.”

“5 yaşındaki bir çocuk ne kadar düzgün konuşmalı?”

Bunlar özellikle okul öncesi dönemin sonlarına yaklaşan çocukların ailelerinden sık duyduğumuz sorulardır. Beş yaş, dil ve konuşma gelişimi açısından önemli bir dönemdir. Çünkü bu yaşta artık yalnızca çocuğun kaç kelime bildiğine veya cümle kurup kurmadığına bakmayız. Çocuğun bir olayı nasıl anlattığı ve hangi detayları verdiği, karşılıklı konuşmayı sürdürebilmesi, yönergeleri anlayabilmesi, sorulara uygun cevap verebilmesi, cümlelerinin yapısı, konuşmasının başkaları tarafından ne kadar anlaşılabildiği ve konuşma seslerini nasıl ürettiği de önem kazanır.

• 4–5 yaş iletişim basamaklarında daha uzun ve karmaşık cümleler, olayları birbirine bağlayarak hikâye anlatma, konum ve zaman kavramlarını kullanma, oyun kurallarını takip etme, kafiye farkındalığı ve konuşmanın sohbet içerisinde anlaşılır olması öne çıkar.
• 5 yaşındaki çoğu çocuğun iki veya daha fazla olay içeren bir hikâye anlatabildiği, dinlediği bir hikâyeyle ilgili basit soruları cevaplayabildiği ve karşılıklı konuşmayı üçten fazla iletişim sırası (diyalog) boyunca sürdürebildiğini belirtmektedir.

Bu nedenle 5 yaşındaki bir çocuğun konuşmasını değerlendirirken yalnızca: “Kaç kelime biliyor?” sorusunu değil, “Dili ne kadar etkili kullanabiliyor?”sorusunu da sormamız gerekir.

5 Yaşındaki Bir Çocuğun Dil ve Konuşması Genel Olarak Nasıl Olmalıdır?

Her çocuk aynı hızda gelişmez. Gelişim basamakları kesin sınırlar veya tanı kriterleri değildir. Ancak çocuğun becerilerinin yaşına uygun ilerleyip ilerlemediğini anlamamız için önemli ipuçları sağlar. Beş yaş civarında genellikle şu alanlarda belirgin bir gelişme bekleriz.

• Uzun ve daha karmaşık cümleler kurabilmesi

Beş yaşındaki bir çocuk artık çoğunlukla yalnızca: “Çocuk düştü.” gibi kısa cümlelerle sınırlı kalmaz. Örneğin: “Çocuk hızlı koştuğu için yere düştü ama sonra annesi gelip onu kaldırdı.” gibi olaylar arasında bağlantı kuran daha ayrıntılı ifadeler kullanmaya başlayabilir. 4–5 yaş döneminde çocukların gramer açısından daha gelişmiş, daha uzun ve daha karmaşık cümleler üretmesini beklenen iletişim becerileri arasındadır. Ancak burada yalnızca cümlenin uzunluğu önemli değildir. Çocuğun:

• ekleri doğru kullanması,
• olayların sırasını aktarabilmesi,
• kişi ve zamanı uygun biçimde belirtmesi,
• neden-sonuç ilişkisi kurması,
• farklı cümle yapılarını kullanabilmesi

de değerlendirilir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Hikâye Anlatabilmeli mi?

Bu yaşta anlatı becerileri giderek daha önemli hale gelir. Çocuğun parkta yaşadığı bir olayı anlatırken: “Parka gittik. Sonra arkadaşımı gördüm. Beraber kaydıraktan kaydık. Sonra yağmur yağdı ve eve döndük.” gibi olaylar arasında mantıklı bir sıra kurabilmesini bekleyebiliriz. 5 yaşındaki çocukların çoğu duyduğu veya kendisinin oluşturduğu bir hikâyeyi en az iki olay içerecek şekilde anlatabilmelidir. Bu dönemde çocukların hikâyelerinde ana karakter, ortam ve olayları birbirine bağlayan ifadeleri giderek daha fazla kullanması beklenen gelişim basamakları arasındadır.

Dolayısıyla “Çocuğum çok fazla kelime biliyor.” tek başına yeterli bir değerlendirme değildir. Çocuk bildiği kelimeleri bir düşünceyi organize etmek ve karşısındaki kişiye anlaşılır biçimde aktarmak için kullanabiliyor mu? sorusu 5 yaş döneminde giderek önem kazanır.

• 5 Yaşındaki Çocuk Sorulara Nasıl Cevap Vermeli?

Bu yaşta çocuğun yalnızca “Ne?” ve “Nerede?” sorularını değil, giderek daha karmaşık soruları da anlayabilmesi önemlidir. Örneğin: “Çocuk neden ağlıyor?“Sence sonra ne olacak?” “Bu ikisinin farkı ne?” “Okulda bugün ne yaptınız?”gibi sorulara konuyla ilişkili cevaplar vermesi beklenebilir.

5 yaş civarında çocukların dinledikleri bir hikâye hakkında basit soruları cevaplayabilmesi temel iletişim basamaklarından biri olarak nitelendirilmektedir. Burada önemli olan yalnızca soruya cevap vermesi değildir. Çocuğun soruyu anlayıp anlamadığı, uygun bilgiyi seçip seçemediği ve cevabını anlaşılır biçimde organize edip edemediği de önemlidir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Karşılıklı Sohbet Edebilir mi?

Genellikle evet. Bu yaşta iletişim artık yalnızca: “Su istiyorum.” “Anne gel.” “Bu benim.” gibi ihtiyaç bildiren ifadelerden ibaret değildir. Çocuğun bir sohbeti başlatması, başka birinin söylediğine cevap vermesi, konuyu birkaç sıra devam ettirmesi ve gerektiğinde yeni bilgi eklemesi beklenir. 5 yaş gelişim basamaklarından biri, çocuğun konuşmayı üçten fazla karşılıklı iletişim sırası boyunca sürdürebilmesidir.

Örneğin:

Anne: Bugün okulda ne yaptınız?

Çocuk: Bahçeye çıktık.

Anne: Bahçede ne oynadınız?

Çocuk: Saklambaç oynadık ama ben ebe olmadım.

Anne: Kim ebe oldu?

Çocuk: Efe oldu. Sonra beni hemen buldu.

gibi birkaç tur devam eden bir sohbet bu beceriye örnek olabilir.

Eğer çocuk sürekli tek kelimelik cevaplar veriyor, konuşmayı sürdürmekte belirgin biçimde zorlanıyor veya karşısındaki kişinin söylediklerinden bağımsız konuşuyorsa sosyal iletişim ve dil becerilerinin bir uzman tarafından daha ayrıntılı biçimde incelenmesi yararlı olabilir.

• 5 Yaşındaki Bir Çocuğun Konuşması Ne Kadar Anlaşılır Olmalı?

Beş yaş döneminde çocuğun konuşmasının günlük sohbet içerisinde büyük ölçüde/tamamıyla anlaşılır olması beklenir. 4–5 yaş grubunda çocukların çoğu ünsüzü doğru üretmesi ve konuşmalarının sohbet sırasında %100 anlaşılır olması beklenen gelişim basamakları arasında belirtilmektedir. Bu noktada önemli bir ayrım yapmamız gerekir bir iki sesi hatalı söylemek ile çocuğun konuşmasının genel olarak anlaşılmaması aynı şey değildir. Örneğin çocuk yalnızca belirli bir sesi hatalı üretiyor ancak söylediği cümleler rahatlıkla anlaşılıyorsa değerlendirme farklıdır. Buna karşılık çocuk:

1. “kapı” yerine “tapı”, “kitap” yerine “titap”, “sarı” yerine farklı ve tutarsız üretimler yapıyor,
2. Uzun kelimelerde heceleri sık sık atlıyor,
3. Aile/yakın çevresi dışındaki kişiler tarafından söyledikleri anlaşılmakta zorlanıyorsa daha kapsamlı bir konuşma sesi değerlendirmesi gerekebilir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Hangi Sesleri Söyleyebilmeli?

Konuşma sesi gelişimi dile özgüdür. İngilizce konuşan çocuklara ait “hangi ses kaç yaşında öğrenilir?” tablolarını doğrudan Türkçe konuşan çocuklara uygulamak doğru değildir. Türkçe konuşan çocuklar üzerinde gerçekleştirilen geniş örneklemli bir çalışmada 1–7 yaş arasındaki 753 çocuk incelenmiş ve konuşma seslerinin büyük bölümünün erken dönemde edinildiği, bazı seslerin ise daha geç geliştiği gösterilmiştir. Çalışmada /r/ dahil bazı seslerin 4 yaş civarında edinim ölçütüne ulaştığı, ancak bütün seslerin gelişiminin çocukların tamamına yakınında 5–6 yaş dönemine kadar tamamlanabildiği bildirilmiştir. Bu nedenle 5 yaşındaki bir çocuğun tek bir seste zaman zaman yaptığı hata ile çok sayıda konuşma sesini yanlış üretmesi aynı şekilde değerlendirilmez.

• 5 Yaşındaki Çocuğun R Sesini Söyleyememesi Normal mi?

Türkçe konuşan çocuklarla yapılan normatif çalışmada /r/ sesinin ediniminin 4 yaş civarında görüldüğü, ancak konuşma sesi sistemindeki bütün seslerin tam olarak yerleşmesinin bazı çocuklarda 5–6 yaş dönemine uzayabildiği bildirilmiştir. Bu nedenle yalnızca takvim yaşına bakarak “5 yaşında R söylemiyorsa kesin bozukluk vardır.” demek doğru değildir. Ancak özellikle çocuk 5 yaşına gelmişse ve /r/ sesi:

• sürekli farklı bir sesle yer değişiyorsa,
• hiç üretilemiyorsa,
• çocuk bundan rahatsız olmaya başladıysa,
• başka konuşma sesi hataları da bulunuyorsa,
• konuşmanın anlaşılabilirliğini etkiliyorsa,

bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi erken müdahale ve olası problemlerin önüne geçilmesi adına yararlıdır. En önemlisi de çocuğun yalnızca /r/ sesine değil, bütün konuşma sesi sistemine bakmaktır.

• 5 Yaşında Bazı Kelimeleri Yanlış Söylemesi Normal mi?

Tek tük hatalar görülebilir. Ancak hata sayısı, hata biçimi ve konuşmanın genel anlaşılabilirliği önemlidir. Konuşma sesi gelişimi sırasında çocuklar daha karmaşık kelimeleri basitleştirebilir. Türkçe fonolojik gelişimini inceleyen çalışmalar hece veya ses silme, benzeştirme, bazı ses gruplarını sadeleştirme gibi süreçlerin erken dönemde görülebileceğini göstermektedir. Fakat yaş ilerledikçe bu basitleştirmelerin azalması beklenir. Beş yaşındaki bir çocuk:

• çok sayıda sesi değiştirmeye devam ediyor,
• kelimelerin önemli bölümlerini atlıyor,
• aynı kelimeyi her seferinde farklı söylüyor
• veya yabancı kişilerin çocuğun konuşmasını anlaması belirgin biçimde zorlaşıyorsa bir dil ve konuşma terapisti tarafından uzman değerlendirmesi almak uygun olabilir.

“Biz Anlıyoruz Ama Başkaları Anlamıyor.” Bu Önemli mi? Evet, dikkate alınması gereken bir gözlemdir. Aile üyeleri çocuklarının konuşmasına çok alıştıkları için bazı hatalı üretimleri kolaylıkla yorumlayabilir. Örneğin çocuk:

“Ben tatta tidicem.” dediğinde anne bunun: “Ben parka gideceğim.” anlamına geldiğini bağlamdan çıkarabilir. Ancak öğretmeni veya çocuğu ilk defa gören başka bir yetişkin anlamakta zorlanabilir.

Beş yaş döneminde konuşmanın günlük sohbet içerisinde büyük ölçüde anlaşılır olması beklendiği için, aile dışındaki kişilerin çocuğu sık sık anlamakta zorlanması değerlendirme açısından önemli bir bilgidir.

• 5 Yaşındaki Çocuğun Kelime Hazinesi Ne Kadar Olmalı?

Aileler genellikle internette kesin bir sayı arıyor. Ancak klinik değerlendirmede 5 yaşındaki bir çocuk için yalnızca kelime sayısı üzerinden karar vermek oldukça sınırlıdır. Sözcüklerin çeşitliliği, işlevi ve gelişimin seyri de önemlidir.

• Çocuk farklı isimler kullanıyor mu?
• Fiilleri çeşitlendirebiliyor mu?
• Duyguları anlatan sözcükler kullanıyor mu?
• “Önce, sonra, çünkü, ama” gibi ilişkileri ifade edebiliyor mu?
• “Dün, bugün, yarın” gibi zaman kavramlarını anlamaya ve kullanmaya başladı mı?
• Bir şeyi tarif edebiliyor mu?
• Bilmediği bir kelimeyi sormaya çalışıyor mu?

4–5 yaş döneminde konum bildiren sözcüklerin ve zamanla ilgili sözcüklerin daha doğru kullanılması beklenen gelişim özellikleri arasında gösterilmektedir. Dolayısıyla kelime hazinesinin niteliği, yalnızca niceliğinden daha önemlidir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Dün–Bugün–Yarın Kavramlarını Bilir mi?

Bu kavramların gelişimi bu dönemde belirginleşir. 4–5 yaş döneminde “dün/yarın” gibi zaman ifadelerinin daha doğru kullanılması beklenen dil basamaklarından biridir. 5 yaş bilişsel gelişim basamaklarında dün, yarın, sabah ve gece gibi zaman sözcüklerinin kullanılması sayılmaktadır. Ancak küçük çocuklarda zaman kavramlarının yetişkinler kadar kesin kullanılmasını beklememek gerekir. Örneğin çocuk dün yaşadığı bir olaya bazen “geçen gün” veya “önce” diyebilir. Burada değerlendirdiğimiz şey tek bir sözcüğün yanlış kullanımı değil, zaman ilişkilerini giderek daha iyi anlaması ve ifade etmesidir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Uzun Yönergeleri Anlayabilmeli mi?

Bu yaşta yönerge takibi okul yaşamı açısından giderek daha önemli hale gelir. Örneğin öğretmen: “Defterini al, masaya geç ve kırmızı kalemini çıkar.” dediğinde çocuğun yönergenin birden fazla bölümünü takip etmesi gerekebilir. Ancak yönerge takip etme yalnızca “hafıza” meselesi değildir. Çocuk:

• kullanılan kelimeleri,
• sıra bildiren kavramları,
• mekânsal ifadeleri,
• cümle yapısını da anlamalıdır.

4–5 yaş döneminde konum kavramlarının anlaşılmasını ve oyunlardaki basit yönerge ve kuralların takip edilmesini beklenen becerilerdendir. Çocuk sık sık yönergenin yalnızca ilk bölümünü gerçekleştiriyor veya söyleneni anlayabilmek için sürekli diğer çocuklara bakıyorsa bu durumun nedeninin dikkat, dil veya başka bir gelişim alanıyla ilişkili olup olmadığı ayrıntılı değerlendirilmelidir.

• 5 Yaşındaki Çocuk Anaokulunda Kendini Anlatamıyorsa Ne Yapılmalı?

Evde çok konuşan bir çocuk okulda daha sınırlı iletişim kurabilir. Bunun birçok olası nedeni vardır: yeni ortama alışma, çekingenlik, dil becerilerindeki güçlük, sosyal iletişim becerileri, konuşmasının anlaşılmamasından kaçınma veya başka bireysel faktörler. Bu nedenle “evde konuşuyor, demek ki sorun yok” şeklinde tek bir sonuç çıkarmak doğru değildir. Dil ve konuşma değerlendirmesinde çocuğun becerilerini farklı kişiler ve farklı ortamlarda nasıl kullandığı da önemlidir. 4–5 yaş gelişim kontrol listesinde çocuğun diğer çocuklar ve yetişkinlerle kolaylıkla iletişim kurabilmesi de beklenen beceriler arasında yer almaktadır.

• Çocuğum Çok Konuşuyor. Yine de Dil Bozukluğu Olabilir mi?

Evet. “Çok konuşmak” ile “dili yaşına uygun kullanmak” aynı şey değildir. Bir çocuk uzun süre konuşabilir ancak:

• cümleleri dağınık olabilir,
• konudan sık sık kopabilir,
• olayları sıralamakta zorlanabilir,
• sorulara ilgisiz cevap verebilir,
• gramer hataları belirgin olabilir,
• hikâye anlatırken karşıdaki kişinin bilmediği bilgileri vermeyi unutabilir.

Bu nedenle bir DKT değerlendirmesinde yalnızca konuşma miktarına bakmayız. Konuşmanın içeriğini, yapısını ve iletişimsel işlevini de değerlendiririz.

• 5 Yaşında Konuşma Bozukluğu Okul Başarısını Etkiler mi?

Dil becerileri okul öncesi dönemde yalnızca günlük iletişim için önemli değildir; okulda dinleme, yönerge takip etme, anlatma ve ilerleyen dönemde okuryazarlık becerileri açısından da önem kazanır. Özellikle 4–5 yaş döneminde kafiye farkındalığı, kelime parçalarını fark etme, harflerle ilgilenme ve hikâye anlatma gibi erken okuryazarlık becerileri gelişmeye başlar. 4–5 yaş iletişim basamaklarında kafiye farkındalığı, bazı harflerin tanınması, ismi yazmaya başlama ve kelime parçalarını birleştirme gibi beceriler de yer almaktadır. Bu nedenle 5 yaş değerlendirmesinde yalnızca “düzgün konuşuyor mu?” değil, okula hazırlık açısından dili nasıl kullandığı da önemlidir.

• 5 Yaşındaki Çocuğun Konuşurken Cümleleri Karıştırması Normal mi?

Zaman zaman herkes cümlesini revize edebilir/yeniden kurabilir. Ancak çocuk sürekli:

• ne anlatacağını organize edemiyor,
• olayları birbirine karıştırıyor,
• çok uzun ancak anlaşılması güç cümleler oluşturuyor,
• zaman ve kişi eklerini sık sık yanlış kullanıyor
• veya ailesi dahi ne anlatmak istediğini anlamakta zorlanıyorsa bunun dil gelişimi açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.

Özellikle 5 yaşta anlatı becerisi, artık yalnızca kelime söylemenin ötesinde önemli bir gelişim alanıdır. Gelişim basamaklarında önemli bir yer tutmaktadır.

• 5 Yaşındaki Çocukta Hangi Belirtiler Daha Yakından İzlenmeli?

Tek bir belirti tek başına tanı anlamına gelmez. Ancak aşağıdaki durumlardan birkaçının birlikte görülmesi değerlendirme için gerekçe oluşturabilir. Amaç listedeki her maddeyi tek tek “geçti/geçmedi” şeklinde puanlamak değil, çocuğun genel iletişim profilini anlamaktır.

• Konuşmasının aile dışındaki kişiler tarafından sık sık anlaşılmaması,
• çok sayıda konuşma sesini hatalı söylemesi,
• kelimelerde sık sık ses veya hece atlaması,
• cümlelerinin yaşıtlarına göre belirgin biçimde kısa veya basit kalması,
• dil bilgisi eklerinde yoğun hata yapması,
• olayları sıralayarak anlatmakta zorlanması,
• dinlediği bir hikâye hakkında basit sorulara cevap vermekte güçlük çekmesi,
• karşılıklı konuşmayı sürdürmekte zorlanması,
• çok aşamalı veya yaşına uygun yönergeleri anlamakta güçlük çekmesi,
• kelime bulmakta belirgin zorlanması,
• yaşıtlarıyla iletişiminin dil nedeniyle sekteye uğraması,
• konuşma hatalarının çocuğu sosyal olarak rahatsız etmeye başlaması,
• konuşma ve dil becerilerinin uzun süredir ilerlememesi,
• daha önce kazanılmış dil veya iletişim becerilerinde kayıp görülmesi.

5 Yaşındaki Çocuğa Sürekli “Doğru Söyle” Demek Gerekir mi?

Genellikle hayır. Çocuğun her hatasını anında düzeltmek konuşmayı doğal iletişim olmaktan çıkarıp performans görevine dönüştürebilir. Örneğin çocuk: “Ben tavşanı göydüm.” diyorsa, “Hayır, gördüm de. Hadi gördüm söyle.” yerine: “Evet, tavşanı gördün!” şeklinde doğru modeli doğal biçimde sunabilirsiniz.

Ancak konuşma sesi hataları kalıcıysa veya çocuğun anlaşılabilirliğini etkiliyorsa “evde daha çok tekrar yaptırmak” yerine hangi hatanın neden ortaya çıktığını anlamak için uzman değerlendirmesi almak daha doğru olur.

• 5 Yaşındaki Çocuk Okula Başlamadan Önce DKT'ye Götürülmeli mi?

Her 5 yaşındaki çocuğun rutin olarak dil ve konuşma terapistine gitmesi gerekmez. Ancak aile veya öğretmen şu alanlardan biriyle ilgili belirgin kaygı bildiriyorsa değerlendirme okul öncesinde oldukça faydalı olabilir:

• konuşmanın anlaşılabilirliği,
• konuşma sesleri,
• anlatı becerileri,
• yönerge anlama,
• kelime bulma,
• cümle kurma,
• karşılıklı sohbet,
• akıcılık,
• ses.

Değerlendirme yaptırmak çocuğun mutlaka terapiye başlayacağı anlamına gelmez. Bazen çocuğun gelişimi yaşına uygun bulunabilir ve aileye yalnızca takip önerilir. Bazen birkaç hedef alan belirlenebilir. Bazen de daha ayrıntılı değerlendirme veya başka bir uzmanlık alanına yönlendirme gerekebilir.

• “Nasıl Olsa Okula Başlayınca Düzelir” Demek Doğru mu?

Her çocuk için değil. Okul ortamı çocuğa çok sayıda iletişim fırsatı sunabilir ve bu sayede minik değişimler görülebilir ancak var olan bir dil veya konuşma güçlüğünün otomatik ve tamamen olarak ortadan kalkacağını garanti etmez. Özellikle çocuk:

• öğretmenin yönergelerini takip etmekte,
• arkadaşlarına yaşadıklarını anlatmakta,
• hikâye oluşturmakta,
• konuşmasını anlaşılır hale getirmekte
• veya sorulara uygun cevap vermekte güçlük çekiyorsa okul yükü arttıkça bu alanlar daha görünür hale gelebilir.

Bu nedenle belirgin bir kaygı varsa “ilkokula kadar beklemek” yerine değerlendirme ile uzman görüşü almak daha faydalı olur.

5 yaşında konuşma terapisi için geç mi?

Hayır. Dil ve konuşma terapisine başlamak için “artık çok geç” denebilecek böyle bir yaş sınırı yoktur. Önemli olan çocuğun mevcut ihtiyaçlarının doğru belirlenmesi ve uygun hedeflerin oluşturulmasıdır. 5 yaşta amaç kusursuz konuşma değil, işlevsel ve gelişen iletişimdir. Çocukların konuşmasının büyük oranda yetişkin benzeri olabileceği gibi her çocuğun konuşmasının yetişkin konuşması kadar kusursuz olması beklenmez. Ancak artık çocuğun:

• düşüncelerini cümlelerle ifade edebilmesi,
• yaşadığı veya dinlediği olayları anlatabilmesi,
• karşılıklı konuşmayı sürdürebilmesi,
• yaşına uygun yönergeleri anlayabilmesi,
• konuşmasının büyük ölçüde anlaşılır olması
• konuşma-dil becerilerinin gelişmeye devam etmesi

beklediğimiz genel tablonun parçalarıdır. Çocuğunuz bazı alanlarda yaşıtlarından farklı görünüyorsa bu durum tek başına bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Ancak aile olarak:

• “Bir şey farklı geliyor.”
• “Öğretmeni de fark etmeye başladı.”
• “Başkaları konuşmasını anlamıyor.”
• “Ne anlatmak istediğini sık sık çözemiyoruz.”
• “Uzun süredir aynı hataları yapıyor.”

gibi gözlemleriniz varsa değerlendirme almak için problemin daha belirgin hale gelmesini beklemek zorunda değilsiniz.

Dil ve konuşma değerlendirmesinin amacı çocuğa etiket koymak değil; hangi becerilerin yaşına uygun geliştiğini, güçlü yönlerinin neler olduğunu ve desteğe ihtiyaç duyduğu bir alan bulunup bulunmadığını anlamaktır.

Sık Sorulan Sorular

• 5 yaşındaki çocuk düzgün konuşmalı mı?

Bu yaşta konuşmanın günlük sohbet içerisinde büyük ölçüde anlaşılır olması ve çocuğun yaşına uygun cümlelerle kendisini ifade edebilmesi beklenir. Bununla birlikte tek tük konuşma sesi hataları görülebilir. Önemli olan hataların sayısı, türü ve günlük iletişim üzerindeki etkisidir.

• 5 yaşındaki çocuk neden hâlâ bebeksi konuşur?

“Bebeksi konuşma” ailelerin farklı durumlar için kullandığı geniş bir ifadedir. Sesleri yanlış söyleme, cümlelerin yaşına göre basit kalması, ses tonunun farklı olması veya bilinçli biçimde küçük çocuk gibi konuşma birbirinden farklı durumlardır. Bu nedenle önce ailenin “bebeksi” derken tam olarak hangi özelliği tarif ettiği belirlenmelidir.

• 5 yaşında kelimeleri yanlış söylemek disleksi belirtisi midir?

Tek başına konuşma sesi hatasından disleksi sonucuna varılamaz. Okuryazarlık açısından daha geniş bir profil; fonolojik farkındalık, dil becerileri, aile öyküsü ve ilerleyen dönemde okuma-yazma performansıyla birlikte değerlendirilir. Beş yaşta kafiye ve ses farkındalığı gibi erken okuryazarlık becerilerinin gelişmeye başlaması beklenebilir.

• 5 yaşındaki çocuk konuşurken kelime bulamıyorsa normal mi?

Herkes zaman zaman kelime bulmakta zorlanabilir. Ancak çocuk çok sık “şey.., bu.., o..” ifadelerini kullanıyor, bildiği nesnelerin isimlerini sıklıkla hatırlayamıyor ve bu durum anlatımını belirgin biçimde bozuyorsa sözcük erişimi ve genel dil becerilerinin değerlendirilmesi yararlı olabilir.

• 5 yaşındaki çocuk sürekli “neden?” sorusu soruyorsa normal mi?

Bu yaşlarda neden-sonuç ilişkileri ve çevredeki olayları açıklama becerileri gelişmeye devam ettiği için çok sayıda soru sormak gelişimin doğal bir parçası olabilir. Asıl önemli olan çocuğun yalnızca soru sorması değil, kendisine yöneltilen “neden?” sorularını da giderek daha iyi anlaması ve cevaplayabilmesidir.

• 5 yaşındaki çocuk konuşurken takılıyorsa beklemeli miyiz?

Takılmanın türü önemlidir. Ses veya hece tekrarları, uzatmalar, bloklar, fiziksel gerginlik veya konuşmadan kaçınma varsa akıcılık değerlendirmesi düşünülebilir. Yalnızca “biraz takılıyor” ifadesiyle normal gelişimsel akıcısızlık ile kekemelik arasında ayrım yapmak mümkün değildir. Olası problemlerin önüne geçmek ve erken müdahale için eğer şüphe varsa dil ve konuşma terapisti tarafından uzman değerlendirmesi alınması önerilir.