Çocuğum Sadece Püre Yiyor, Katı Gıdaya Geçemiyorum: Ne Zaman Destek Alınmalı?

Püre kıvamındaki besinler, ek gıdaya geçişin başlangıcında gelişimsel olarak uygun olabilir. Ancak beslenme gelişiminin doğal seyri içerisinde çocuk büyüdükçe yalnızca tükettiği besinlerin çeşidinin değil, tolere edebildiği dokuların ve kıvamların da kademeli olarak genişlemesi beklenir. Yaklaşık 6 ay civarında püre, ezilmiş veya süzülmüş yumuşak besinlerin başlangıç için uygunken; çocuğun yeme becerileri geliştikçe daha yoğun, pütürlü, kıyılmış ve farklı dokudaki besinlerin kademeli biçimde sunulmalıdır. Farklı dokularla deneyim kazanmak aynı zamanda çiğneme becerisinin gelişimini destekleyen deneyimlerden biridir.

Tamamlayıcı beslenme önerilerinde de besinlerin kıvam ve çeşitliliğinin çocuk büyüdükçe artırılması önerilmektedir. 8 ay civarında çoğu bebek gelişimine uygun elle yenebilen yiyecekleri deneyebilir; yaklaşık 12 ay civarında ise güvenli biçimde uyarlanmış aile yemeklerinin önemli bölümünü tüketebilir.

Dolayısıyla belirli bir yaştan sonra çocuğun ısrarla yalnızca tamamen pürüzsüz püreleri kabul etmesi, diğer dokular geldiğinde yoğun öğürme, kusma, ağlama veya kaçınma göstermesi ya da çiğneme gerektiren yiyecekleri yönetememesi değerlendirilmesi gereken bir beslenme belirtisidir. Ancak bunun nedeni her çocukta aynı değildir ve “püre dışında yemiyor” tespiti bir tanı değil, belirtidir. Bu belirtinin altında duyusal, oral-motor, öğrenilmiş davranışsal, gastrointestinal, yapısal, nörogelişimsel veya yutmayla ilişkili farklı etkenler bulunabilir. Pediatrik beslenme değerlendirmesinin amacı çocuğu zorla katı gıdaya geçirmek değil, neden püre kıvamında kaldığını anlamaktır. Pediatrik beslenme ve yutma güçlüklerini değerlendirirken tıbbi, beslenme, beslenme becerisi ve psikososyal etkenlerin birlikte ele alınmalıdır.

Püre Yemek Ne Zamana Kadar Normaldir?

Burada kesin bir “son kullanma tarihi” vermek doğru değildir; çünkü her çocuğun motor ve beslenme gelişim hızı aynı değildir. Ancak pürenin beslenmenin tek kıvamı olarak uzun süre devam etmesi ile çocuğun zaman zaman püre de tüketmesi birbirinden farklıdır. Yaklaşık 6 aylık dönemde, gelişimsel olarak hazır olan bebeklerde tamamlayıcı besinler/ek gıdaya başlanabilir. Başlangıçta püre veya ezilmiş yumuşak yiyecekler kullanılabilir. Çocuğun becerileri geliştikçe daha kalın, pütürlü ve kıyılmış dokuların kademeli olarak sunulması önerilir.

• 6–8 ay döneminde ezilmiş ve uygun yumuşak besinlerin,
• ilerleyen aylarda kıyılmış ve elle yenebilecek uygun yiyeceklerin,
• 12 aya doğru ise güvenli biçimde hazırlanmış aile yiyeceklerinin

giderek beslenmeye katılmasını önerir. Gelişim basamakları takvim üzerinde tek günlük sınırlar değildir. Ancak çocuk aylar geçmesine rağmen hiçbir doku ilerlemesi göstermiyorsa, yalnızca tamamen homojen yiyecekleri kabul ediyorsa veya yeni bir doku geldiğinde belirgin zorlanıyorsa, “biraz daha bekleyelim” yerine nedenini değerlendirmek daha doğru olabilir.

Çocuğum Püre Yiyor Ama Taneli Yemekleri Neden Yemiyor?

Bu davranışın arkasında tek bir neden bulunmayabilir. Aynı davranışı gösteren iki çocuk tamamen farklı nedenlerle püre tercih ediyor olabilir. Bir çocuk pütürlü yiyeceğin ağızda yarattığı hisse tahammül etmekte zorlanabilir. Başka bir çocuk yiyeceği çiğnemek ve dil ile ağız içinde yönetmekte güçlük yaşayabilir. Başka bir çocuk geçmişte yaşadığı kusma, reflü veya boğulma deneyimi nedeniyle daha güvenli hissettiği püre kıvamına yönelmiş olabilir. Bir diğer çocuk ise uzun süre yalnızca püreyle beslendiği için daha karmaşık dokular konusunda yeterli deneyim kazanamamış olabilir. Bu nedenle “İstemiyor mu, yapamıyor mu?” sorusu pediatrik beslenme değerlendirmesinde oldukça önemlidir.

• 1. Çiğneme becerisi yeterince gelişmemiş olabilir

Çiğneme yalnızca çeneyi aşağı-yukarı hareket ettirmek değildir. Çocuk yiyeceği ağız içerisinde:

• kontrol etmeli,
• uygun bölgeye taşımalı,
• çene ve dil hareketlerini koordine etmeli,
• parçalamalı,
• oluşan lokmayı organize etmeli
• ve güvenli biçimde yutmaya hazırlamalıdır.

Pediatrik beslenme değerlendirmesinde yavaş veya etkisiz çiğneme, ağız içindeki lokmayı kontrol etme güçlüğü ve yiyecekleri ağız içerisinde yönetmede zorlanma oral-motor beslenme becerileri kapsamında ele alınmaktadır. Püre kıvamında çiğneme gereksinimi oldukça az olduğundan çocuk püreyi rahatlıkla tüketirken katı veya pütürlü besinlerde zorlanabilir. Böyle bir çocuk dışarıdan bakıldığında “katı gıdayı sevmiyor” gibi görünebilir. Oysa asıl mesele istekten çok beceri olabilir.

• Çocuğum Çiğnemeyi Bilmiyor Olabilir mi?

Evet, bazı çocuklarda çiğneme becerisi yaşına göre yeterince gelişmemiş olabilir. Ancak bunu yalnızca “Eti yemiyor.” “Elmayı istemiyor.” gibi gözlemlerle belirlemek mümkün değildir. SOS Beslenme terapistleri değerlendirme sırasında şu faktörleri inceler:

• Çocuk yiyeceği ağzının hangi bölgesine alıyor?
• Dilini yanlara hareket ettirebiliyor mu?
• Yiyeceği arka dişlerin bulunduğu bölgeye taşıyabiliyor mu?
• Çene hareketlerinin niteliği nasıl?
• Lokmayı yeterince parçalayabiliyor mu?
• Yiyeceği sürekli ön bölgede mi tutuyor?
• Ağzında uzun süre bekletiyor mu?
• Çiğnemeden doğrudan yutmaya mı çalışıyor?
• Lokma ağzına gelince panikliyor mu?

Klinik değerlendirme yaklaşımında da çocuğun oral yapı ve işlevleri, beslenme becerilerinin gelişim düzeyi ve farklı kıvamları nasıl yönettiği ele alınmaktadır.

• Dişleri Olmadan Çocuk Çiğneyebilir mi?

Bu soru özellikle bebeklik döneminde çok sık sorulur. Çiğneme gelişimini yalnızca “kaç dişi var?” sorusuna indirgemek doğru değildir. Çocuğun yiyeceği ağız içinde taşıması, çene hareketleri oluşturması ve diliyle lokmayı yönetmesi dişlerin sayısından daha geniş bir oral-motor koordinasyon gerektirir. Bu nedenle gelişimine uygun yumuşak yiyeceklerin sunulması için bütün azı dişlerinin çıkmış olmasını beklemek şeklinde genel bir kural yoktur. Ancak katı besinlerin çocuğun gelişimsel becerilerine uygun doku ve boyutta hazırlanmasını gerekir. Buradaki kritik kelime “uygun”dur. Çocuğa gelişim düzeyinin üzerinde, sert veya boğulma riski taşıyan bir yiyecek vermek çiğnemeyi öğretmenin yolu değildir.

• 2. Dokuya Karşı Duyusal Hassasiyet Olabilir

Bazı çocuklar yiyeceğin tadından çok dokusuna tepki verir. Örneğin çocuk yoğurdu rahatlıkla yiyebilir ama içinde küçücük meyve parçası olduğunda öğürebilir. Pürüzsüz çorbayı içer ama mercimek tanesini fark ettiği anda ağzından çıkarabilir. Patates püresini sever ama çatalla hafif ezilmiş patatese dokunmak istemeyebilir. Bu durumda sorun yalnızca yiyeceğin lezzeti değildir.

Pediatrik beslenme güçlüklerinde yaşa uygun kıvam ve dokulara sınırlı tolerans, belirli doku veya lokma büyüklüklerinde öğürme ve bazı besin özelliklerine bağlı reddetmenin oral duyusal faktörlerle ilişkilidir. Bazı çocuklarda yalnızca ağız içi değil yiyeceğe dokunmak, ellerin kirlenmesi, yemeğin kokusu, sıcaklığı, görüntüsü bile yoğun tepki oluşturabilir. Böyle bir tabloda çocuğu “Bir lokma yiyeceksin.” diye zorlamak sorunun temel nedenini çözmez hatta olumsuz deneyim yaratarak reddi şiddetlendirebilir.

• 3. Karışık Dokular Özellikle Zor Olabilir

Bazı çocukların en çok zorlandığı yiyecekler karışık dokulu besinlerdir. Örneğin taneli çorba, meyveli yoğurt, sebzeli pilav, süt içinde gevrek, kıymalı makarna, pütürlü çorba gibi besinler karışık dokuya örnektir. Çünkü çocuk aynı lokmada birden fazla duyusal ve motor bilgiyi yönetmek zorunda kalır. Tamamen pürüzsüz bir püre öngörülebilirdir. Fakat pürenin içerisinden aniden çıkan küçük bir parça, bazı çocuklarda oral duyusal sistem açısından çok daha zorlayıcı olabilir çünkü püre için gerekli olandan çok daha fazla ve farklı becerinin aynı anda kullanımını gerektirir. Dolayısıyla “Püreyi yiyor ama aynı pürenin içine minicik parça koyunca öğürüyor.” gözlemi değerlendirmede oldukça değerlidir.

• 4. Geçmişte Yaşanan Zor Bir Beslenme Deneyimi Etkili Olabilir

Bazen aile şöyle anlatır “Bir kere çok kötü kustu. O günden sonra parçalı hiçbir şey yemedi.” veya “Ek gıdaya geçtiğimizde sürekli öğürüyordu; biz de korkup hep blenderdan geçirmeye başladık.”

Çocuğun geçmişte yaşadığı zorlayıcı deneyimler zaman içerisinde yiyecekten kaçınmayı artırabilir. Burada aileyi suçlamak doğru değildir. Bir ebeveyn çocuğunun boğulur gibi olduğunu gördüğünde doğal olarak daha güvenli hissettiği kıvama dönebilir. Ancak çocuk aylar boyunca yalnızca aynı kıvamla beslenmeye devam etmişse, beslenme becerisinin ve doku toleransının yeterince olgunlaşmaması doğal bir sonuçtur ve yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

• 5. Gastrointestinal veya Tıbbi Bir Problem Bulunabilir

Bazı beslenme güçlüklerinin altında yalnızca davranışsal veya duyusal bir neden bulunmaz. Çocuğun

• reflü,
• tekrarlayan kusma,
• kabızlık,
• alerjik veya gastrointestinal sorunlar,
• yapısal problemler,
• nörolojik ya da gelişimsel durumlar

gibi farklı tıbbi öyküleri olabilir. Pediatrik beslenme ve yutma güçlüklerinde tıbbi faktörlerin beslenme becerileri ve psikososyal faktörlerle birlikte değerlendirilmesi; ihtiyaç olduğunda çocuk hekimi, gastroenteroloji, diyetisyen ve diğer sağlık profesyonelleriyle multidisipliner bir ekip çalışması gerekmektedir. Bu nedenle değerlendirme yapılmadan “Püre dışındaki yiyeceği reddediyor, kesin duyusal.” demek de “Kesin çiğnemeyi bilmiyor.” demek de doğru değildir.

Pütürlü Yiyecekte Öğürmesi Normal mi?

Öğürme (gagging) ile boğulma (choking) aynı şey değildir. Bu ayrım ailelerin en çok kaygı yaşadığı noktalardan biridir. Yeni doku deneyimlerinde çocuk bazen öksürebilir, öğürebilir veya yiyeceği dışarı çıkarabilir ve bu deneyimleme sürecinde olması gerekendir. Ancak yoğun, sürekli ve her dokuda tekrar eden öğürme “alışır” denilerek görmezden gelinmemelidir. Özellikle çocuk

• küçücük bir pütürde yoğun biçimde öğürüyorsa,
• sık sık kusuyorsa,
• dokuyu ağzına almadan bile yoğun tepki veriyorsa,
• yaşı ilerlemesine rağmen hiçbir doku ilerlemesi görülmüyorsa,

oral duyusal ve beslenme becerileri açısından değerlendirme yararlı olabilir. Belirli doku ve lokma boyutlarıyla tekrarlayan öğürme pediatrik beslenme değerlendirmesinde dikkate alınabilecek bulgular arasındadır.

• Öğürme ile Boğulma Arasındaki Fark Nedir?

Bu ayrım özellikle güvenlik açısından önemlidir. Öğürme, vücudun koruyucu tepkilerinden biridir ve her zaman hava yolunun tıkandığı anlamına gelmez. Boğulma ise yiyeceğin hava yolunu kısmen veya tamamen engellemesi nedeniyle acil bir güvenlik problemidir. Bu nedenle ailelerin çocuklarda boğulma riskini azaltacak uygun besin hazırlama yöntemlerini ve yaşa uygun ilk yardım uygulamalarını öğrenmeleri önemlidir. Yiyeceğin çocuğun gelişimsel becerilerine uygun hazırlanması ve çocuk yemek yerken sürekli gözetim altında tutulması önerilmektedir. Çocuğun beslenme sırasında nefes almakta zorlanması, morarması, boğulma yaşaması acil sağlık değerlendirmesi gerektirir.

• Çocuğum Püre Yerken Öksürüyorsa Daha mı Önemli?

Evet, çocuğun yalnızca katıda değil, püre veya sıvı tüketirken de tekrarlayan öksürme veya boğulur gibi olma yaşaması yutma güvenliği açısından ayrıca dikkate alınmalıdır. Pediatrik beslenme-yutma değerlendirmesinde öksürme, lokmayı yönetememe, yutma sırasında zorlanma ve solunumla ilişkili belirtiler önemli klinik bulgulardır. Gerektiğinde klinik değerlendirmeyi takiben VFSS veya FEES gibi enstrümantal yutma değerlendirmeleri düşünülebilmektedir. Yutma güvenliği kişiye özel değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtilerde Beklememek Gerekir?

Özellikle şu belirtilerde profesyonel sağlık değerlendirmesi geciktirilmemelidir:

• yemek veya sıvı sırasında tekrarlayan öksürme,
• sık sık boğulur gibi olma,
• yiyecekle birlikte solunumda belirgin değişiklik,
• beslenme sonrasında ıslak/gargara benzeri ses,
• tekrarlayan solunum yolu sorunlarıyla birlikte beslenme güçlüğü,
• beslenmenin çok uzun sürmesi veya çocuğun öğünde aşırı yorulması,
• büyüme veya kilo alımıyla ilgili kaygı,
• beslenme becerilerinde gerileme,
• daha önce yenilen dokuların artık tamamen reddedilmesi.

Pediatrik beslenme değerlendirmesinin temel amaçlarından biri çocuğun yeterli beslenme ve hidrasyonu güvenli biçimde sağlayıp sağlayamadığını belirlemektir.

1 Yaşındaki Çocuğum Hâlâ Sadece Püre Yiyor: Normal mi?

Bir yaş civarında bütün çocukların aynı yiyecekleri aynı biçimde yemesi beklenmez. Ancak bu dönemde beslenmenin yalnızca tamamen pürüzsüz pürelerden oluşması, özellikle çocuk daha karmaşık dokularla hiç ilerleme gösteremiyorsa değerlendirilmesi gereken bir durumdur. 1 yaş döneminde çoğu çocuğun güvenli biçimde hazırlanmış ve gerekiyorsa doğranmış/ezilmiş aile yiyeceklerini tüketebilecek düzeye ilerleyebilmesi beklenmektedir. İlk iki yıl içerisinde çocuğun aile öğünlerine katılım için gerekli pek çok beslenme becerisini geliştirmesi gerekmektedir. Dolayısıyla “Bir yaşına geldi, püre yiyor; kesin problem var.” demek doğru olmadığı gibi “İki üç yaşına kadar blenderdan verelim, sonra zaten kendi kendine öğrenir.” şeklinde gelişimi izlememek de doğru değildir. Önemli olan ilerleme olup olmadığıdır.

• 2 Yaşındaki Çocuğum Sadece Püre Yiyor. Bu Daha mı Önemli?

İki yaş civarında yalnızca tamamen püre kıvamında beslenmek, özellikle çocuğun yaşıtlarına uygun yiyeceklerin dokularını hiç yönetememesi durumunda daha ayrıntılı değerlendirmeyi gerektirebilir. Çocuğun ilk ve ikinci yaşları arasında aile öğünlerine katılmasını sağlayacak yeme becerilerinin geliştiğini ve 2 yaş civarında çoğu çocuğun ailede tüketilen yiyeceklerin büyük bölümünü gelişimine uygun şekilde yiyebilecek düzeye geldiği araştırmacılar tarafından belirtilmektedir. Bu yaşta hâlâ yalnızca blenderdan geçirilmiş çorba, tamamen pürüzsüz yoğurt, ezilmiş meyve gibi birkaç kıvam kabul ediliyor ve çiğneme gerektiren besinler tamamen reddediliyorsa bir SOS Beslenme uzmanından değerlendirme almak için daha fazla beklememek gereklidir.

Çocuğum Katı Gıdayı Ağzına Bile Almıyor

Bu durumda yalnızca çiğneme becerisini değerlendirmek yetmez. Çünkü çocuk yiyeceği ağzına hiç almıyorsa sorun:

• duyusal tolerans,
• yeni yiyeceğe yönelik yoğun kaçınma,
• önceki olumsuz deneyimler,
• öğün sırasında oluşmuş stres,
• tıbbi rahatsızlık veya farklı faktörlerle ilişkili olabilir.

Bu nedenle terapi her çocukta “Katı yiyecek ver ve çiğnet.” şeklinde başlamaz. Bazı çocuklarda ilk hedef yiyeceği yemek bile değil tolerans ve etkileşime girmesini sağlamaktır. Çocuğun:

• masada yiyeceğin bulunmasına tolerans göstermesi,
• yiyeceğe bakabilmesi,
• dokunabilmesi,
• koklayabilmesi,
• ağzına yaklaştırabilmesi

gibi basamaklar klinik plana göre ele alınabilir. Ancak bu basamakların da çocuğun bireysel değerlendirme sonucuna göre planlanması gerekir. Yani her çocukta aynı basamaktan başlanmaz veya her basamakta aynı şekilde ilerlenmez.

Çocuğum Yiyeceği Ağzına Alıyor Ama Tükürüyor

Tükürme her zaman “yemeği sevmiyor” anlamına gelmez. Çocuk yiyeceği:

• ağzında organize edemiyor,
• nasıl çiğneyeceğini çözemiyor,
• parçayı dil ile kontrol edemiyor,
• dokudan rahatsız oluyor
• veya güvenli biçimde yutamayacağını hissediyor olabilir.

Ve bu noktada çocuğun durumu tespit edip güvenlik mekanizmasını çalıştırabilmesi aslında oldukça kıymetli ve gerekli bir beceridir. Değerlendirmede lokma kontrolü, ağız içi manipülasyon, çiğneme ve farklı kıvamları yönetebilme becerileri incelenir. Dolayısıyla “ağzına aldı, demek ki sorun davranışsal” sonucuna varmak doğru değildir.

“Aç Bırakırsak Mecbur Yer” Yaklaşımı Doğru mu?

Pediatrik beslenme güçlüğünün altında gerçek bir duyusal, oral-motor veya tıbbi neden bulunuyorsa: “Acıkınca yer.” yaklaşımı sorunun kaynağını çözmez. Özellikle çocuk zaten sınırlı miktarda veya sınırlı çeşitlilikte besleniyorsa olumsuz deneyimler yaratarak besin alımını bilinçsiz şekilde daha da azaltmak uygun değildir. Çocukların yeme konusunda teşvik edilmesi ancak zorlanmaması, açlık ve tokluk sinyallerine yanıt verilmesi önemli noktalardır.

Burada amaç çocuğun istediği her şeyi sınırsız biçimde sunma ile çocuğu zorla yedirmek arasında bir üçüncü yol olarak yapılandırılmış, güvenli ve duyarlı bir öğün ortamı oluşturmaktır.

Püreye Taneler Ekleyerek Alıştırmalı mıyım?

Bu yöntem her çocuk için otomatik olarak uygun değildir. Bazı çocuklarda püre içerisine çok küçük ve öngörülemeyen parçalar eklemek, tam tersine dokuyu daha zor yönetilebilir hale getirebilir. Çünkü çocuk pürüzsüz bir kıvam beklerken ağız içerisinde aniden farklı bir parçayla karşılaşabilir. Böylece de olası olumsuz deneyimlerin riski artar ve dağarcıkta olan bir besini kaybetme riski ortaya çıkar.

Özellikle çiğneme becerisi sınırlı, yoğun öğürme yaşayan veya yutma güvenliği konusunda soru işareti bulunan bir çocukta “gizlice pütür eklemek” değerlendirme yapılmadan önerilecek genel bir terapi yöntemi değildir.

Blenderı Bir Anda Bırakmalı mıyız?

Genellikle böyle keskin bir geçişi herkese önermek doğru değildir. Çocuk uzun zamandır yalnızca püre yiyorsa ve bir anda önüne aile yemeği konulursa, motor veya duyusal olarak hazır olmadığı bir beceriden performans göstermesi beklenmiş olur ki bu da gerçekçi bir beklenti değildir. Beslenme terapisi genellikle “püreyi kaldır ve katıyı koy” kadar basit değildir. Önce:

• Çocuk ne yapabiliyor?
• Hangi dokuda zorlanıyor?
• Hangi dokuyu güvenli yönetiyor?
• Zorluk duyusal mı, motor mu, yutmayla mı ilişkili?

sorularının cevaplanması gerekir.

Çiğneme Öğretmek İçin Diş Fırçası veya Aparat Kullanmalı mıyım?

Bir çocuk püre dışında yiyemiyorsa aileler internette sıklıkla dil egzersizleri, yanak masajları, çiğneme tüpleri, titreşimli araçlar, farklı oral motor egzersizleri gibi önerilerle karşılaşabilir. Ancak değerlendirme yapılmadan her çocuğa aynı oral motor egzersizleri verilmesi uygun değildir.

Pediatrik beslenme bozukluklarında izole oral-motor egzersizlerin veya duyusal tekniklerin kullanımını destekleyen yüksek kaliteli kanıtların sınırlı olduğunu belirtilmektedir. Motor öğrenmenin gerçek görevle ilişkili deneyimler üzerinden geliştiğini; örneğin hedef çiğneme ise müdahalenin gerçek besinlerle beslenme anında çalışmak gerektiğini vurgulamaktadır. Dolayısıyla “Çiğnesin diye bunu günde 50 kez ısırsın.” gibi genel internet önerilerini çocuğunuzu değerlendirmeden uygulamak yerine, ihtiyacın gerçekten ne olduğunun belirlenmesi daha uygundur.

Terapide Yalnızca Alınan Besin Miktarı İncelenmez

Çocuk;

• Yemek sırasında kendini güvende hissediyor mu?
• Yeni yiyeceklerle etkileşime girebiliyor mu?
• Beslenme becerileri ilerliyor mu?
• Öğün gittikçe daha mı stresli hale geliyor?
• Aile sürekli pazarlık yapmak zorunda mı kalıyor?
• Çocuğun repertuvarı genişliyor mu?

gibi bütüncül bir hedef yaklaşımı tercih edilir.

Her Çocuğun Beslenme Terapisine İhtiyacı Var mı?

Her püre tercih eden veya her yeni yiyeceği reddeden çocuk klinik bir beslenme bozukluğuna sahip değildir. Her seçicilik bir bozukluk değildir; güvenlik, büyüme, besin çeşitliliği, beslenme becerileri ve öğün stresi birlikte değerlendirilmelidir. Bazı çocuklarda aileye verilecek gelişimsel beslenme önerileri ve izlem yeterli olabilirken bazı çocuklarda uzman desteği gerekebilir. Bu noktada değerlendirme alınması ve beceri olgunluğu ile duyusal toleransın tespiti oldukça önemlidir.

Evde Ne Yapabilirsiniz?

Burada önemli bir sınır koymak gerekir. Yutma güvenliği konusunda soru işareti olan bir çocuk için internet üzerinden özel kıvam, lokma büyüklüğü veya oral-motor egzersizi önermek doğru değildir. Ancak güvenlik problemi bulunmayan çocuklarda, genel öğün ortamını destekleyen bazı yaklaşımlar vardır.

• 1. Öğünleri mümkün olduğunca öngörülebilir hale getirin: Gün boyu sürekli atıştırmak yerine yaşına ve tıbbi/beslenme ihtiyaçlarına uygun düzenli bir öğün sistemi oluşturmak yararlı olabilir.
• 2. Yeni yiyeceği görmek de deneyimdir: Çocuğun yeni yiyecekle ilk etkileşiminin mutlaka “yutmak” olması gerekmez. Bazı çocuklar için önce bakmak, dokunmak, koklamak, oyun içerisinde temas etmek gibi deneyimler gerekebilir.
• 3. Yemeği sürekli sınava çevirmeyin: “Bir lokma ye.” “Hadi anne için.” “Bunu yersen tatlı vereceğim.” “Bak kardeşin yiyor.” gibi yoğun baskı zaman içerisinde öğünü çocuğun kaygı yaşadığı bir ortama dönüştürebilir. Çocuğu yemeğe teşvik etme fakat zorlamamak gerekir.
• 4. Güvenli beslenme deneyimlerini artırın: Beslenme becerileri deneyimle gelişir. Ancak “deneyim” gelişim düzeyinin üzerinde yiyecek vererek çocuğu zorlamak anlamına gelmez. Yiyeceklerin çocuğun gelişimsel becerilerine uygun doku ve boyutta hazırlanması özellikle unutulmamalıdır.
• 5. Püreyi çocuğun elinden bir anda almayın: Çocuğun hâlihazırda güvenli biçimde tükettiği besinleri aniden ortadan kaldırmak her zaman doğru yaklaşım değildir. Yeni dokuların nasıl ve hangi sırayla sunulacağı çocuğun oral-motor, duyusal ve yutma becerilerine göre bireyselleştirilebilir.
• 6. Öğünü yalnızca “kaç kaşık yedi?” üzerinden değerlendirmeyin: Bazı terapötik süreçlerde ilerleme:
• ilk kez yiyeceğe dokunmak,
• ağzına almak,
• çiğnemeyi denemek,
• daha önce reddedilen dokuyu tolere etmek
• veya öğünü daha az stresle tamamlamak

şeklinde de görülebilir.

Sık YapılanBazı Yanlış Yorumlar

• “Çiğnemiyor çünkü tembel.”

Çiğneme karmaşık bir motor beceridir. Yetersiz çiğneme her zaman isteksizlik veya “tembellik” değildir. Oral-motor beceriler ve lokma yönetimi ayrıca değerlendirilmelidir.

• “Püre yiyebiliyorsa yutmasında sorun olamaz.”

Püre tüketebilmek bütün kıvamları güvenli biçimde yutabileceğini göstermez. Yutma işlevi farklı kıvam ve koşullarda değişebilir; gerektiğinde klinik ve enstrümantal değerlendirme yapılabilir.

Ne Zaman Dil ve Konuşma Terapistine Başvurmak Gerekir?

Çocuğunuz:

• yaşına göre beklenen doku ilerlemesini uzun süredir göstermiyorsa,
• yalnızca tamamen pürüzsüz püreleri kabul ediyorsa,
• pütürlü veya katı yiyecekleri sürekli reddediyorsa,
• çiğneme gerektiren besinleri yönetemiyor gibi görünüyorsa,
• yiyeceği sürekli ağzından çıkarıyorsa,
• yiyeceği uzun süre ağzında bekletiyorsa,
• yeni dokularda çok yoğun öğürüyorsa,
• öğünleri belirgin biçimde stresli hale geldiyse,
• besin repertuvarı giderek daralıyorsa,
• aile olarak her öğünde yoğun pazarlık veya zorlamaya ihtiyaç duyuyorsanız

pediatrik beslenme konusunda çalışan bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme alınması önerilir. Öksürme, boğulur gibi olma, solunum değişikliği, büyüme problemi veya başka tıbbi güvenlik işaretleri varsa yalnızca terapi değerlendirmesiyle sınırlı kalınmamalı; uygun sağlık ekibinin değerlendirmesi alınmalıdır.

Özetle;

Amaç püreyi yasaklamak değil, çocuğun neden ilerleyemediğini anlamaktır. Püre kıvamı erken tamamlayıcı beslenme döneminin doğal parçalarından biridir ve sorun pürenin varlığı değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken şey, çocuk büyüdükçe beslenme becerilerinin ve kabul ettiği dokuların ilerleyip ilerlemediğidir.

Çocuğunuz:

• aylar boyunca yalnızca aynı pürüzsüz kıvamları tüketiyor,
• pütürlü yiyeceği tolere edemiyor,
• çiğnemekte zorlanıyor,
• katı gıdayı tamamen reddediyor
• veya öğünler giderek daha stresli hale geliyorsa,

bu durumu yalnızca “İnat ediyor.” “Çok seçici.” “Dişleri çıkınca yer.” “Acıkınca mecbur kalır.” şeklinde açıklamak yerine uzman değerlendirmesi almak daha yararlı olacaktır.

Pediatrik beslenme yaklaşımında çocuğun beslenme becerileri yalnızca yediği miktar üzerinden değil; güvenli yutma, yeterli beslenme ve hidrasyon, yaşa uygun yeme becerileri, besin/doku çeşitliliği ve aile-çocuk öğün etkileşimi ile birlikte ele alınmalıdır.

Ve değerlendirme almak “Çocuğunuz kesinlikle bir beslenme bozukluğuna sahip.”anlamına gelmez. Bazen aileye birkaç uygun öneri ve gelişimsel takip yeterlidir. Bazen oral-motor veya duyusal beslenme becerilerinin desteklenmesi gerekir. Bazen yutma güvenliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Amaç çocuğa zorla katı yemek yedirmek değil; güvenli, yeterli, gelişim düzeyine uygun ve mümkün olduğunca olumlu bir beslenme deneyimine ilerlemesine yardımcı olmaktır.

Sık Sorulan Sorular

• Bebek kaç aylıkken pütürlü yemeye başlamalı?

Tek bir gün veya hafta üzerinden sınır koymak doğru değildir. Ancak tamamlayıcı beslenme başladıktan sonra doku çeşitliliğinin çocuğun becerileri geliştikçe kademeli biçimde artırılması önerilir. 8 ay civarında çoğu bebek gelişimine uygun elle tutulabilir yiyecekleri deneyebilmektedir.

• Çocuğum çiğnemeden yutuyor. Normal mi?

Yumuşak bazı yiyeceklerde az çiğneme görülebilir; ancak çocuk çiğneme gerektiren bütün yiyecekleri çiğnemeden yutmaya çalışıyorsa oral-motor beslenme becerilerinin değerlendirilmesi yararlı olabilir. Yetersiz veya etkisiz çiğneme beslenme becerisi değerlendirmesinde önemli bir bulgu olarak ele alınmaktadır.

• Çocuğum sadece çorba, yoğurt ve muhallebi yiyor. Bu seçici yeme midir?

Olabilir ancak yalnızca yiyecek isimlerine bakarak karar verilemez. Eğer ortak özellikleri pürüzsüz ve çiğneme gerektirmeyen kıvamlar ise doku toleransı ve oral-motor beceriler de değerlendirilmelidir.

• Püre bağımlılığı diye bir hastalık var mı?

“Püre bağımlılığı” klinik olarak tek başına bir tanı adı değildir. Ailelerin yalnızca püre kabul eden çocukları tarif etmek için kullandığı bir ifade olabilir. Profesyonel değerlendirmede çocuğun pediatrik beslenme bozukluğu, disfaji veya başka bir beslenme güçlüğü bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Pediatrik disfaji ve pediatrik beslenme bozukluğu birbirinden ayrı ancak birlikte görülebilen durumlar olarak ele alınmalıdır.

• Katı gıda reddi otizm belirtisi midir?

Tek başına katı gıda reddi veya püre tercihinden otizm sonucuna varılamaz. Beslenme güçlükleri farklı duyusal, motor, tıbbi ve gelişimsel nedenlerle ortaya çıkabilir. Çocuğun genel gelişimiyle ilgili başka kaygılar bulunuyorsa ilgili sağlık profesyonellerince ayrıca değerlendirilmelidir.

• Püre yemesi konuşmayı geciktirir mi?

Bir çocuğun püre tüketmesinden tek başına “konuşması gecikir” sonucu çıkarılamaz. Konuşma ve beslenme bazı ortak oral yapıları kullansa da farklı ve karmaşık sistemlerdir. Beslenme becerisi güçlüğü ile dil-konuşma gelişimi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

• Biberon kullanması katı gıdaya geçişi etkiler mi?

Bu ilişki çocuğun yaşı, beslenme düzeni, oral becerileri, günlük enerji alımı ve diğer faktörlerle birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca “biberon kullanıyor” bilgisi katı gıda reddinin nedenini açıklamaz. Beslenme öyküsünde süt/sıvı alım miktarı ve zamanlaması da profesyonel değerlendirmede ele alınabilir.

• Çocuğum eti çiğneyemiyor ama kraker yiyor. Nasıl olur?

“Katı gıda” tek bir doku değildir. Kraker ağız içerisinde tükürükle hızla parçalanabilirken et gibi lifli yiyeceklerin kontrolü ve çiğnenmesi daha karmaşık olabilir. Bu nedenle yalnızca “katı yiyor/yemiyor” demek yerine hangi dokuyu nasıl yönettiği değerlendirilmelidir. Farklı kıvam ve dokuların yönetimi ayrı ayrı gözlenir ve değerlendirilir.

• Beslenme terapisi ne kadar sürer?

Tek bir standart süre yoktur. Çocuğun güçlüğünün nedeni, şiddeti, yutma güvenliği, oral-motor becerileri, duyusal özellikleri, tıbbi durumu, besin repertuvarı ve aile rutinleri süreyi etkileyebilir. Tedavi hedeflerinin bireyselleştirilmesi gerekir.